top of page

Te Mārama ki te Hanganga o tō Whakahaere

Updated: Nov 4, 2025

Ina tukuna he whakaaro, he mea nui kia mōhio koe ki te āhua o te hanganga o tō whakahaere kia tino whai pānga ai tō whakaaro—ahakoa he whakaaro mō tō tari, tō rāngai anake, he whakaaro rānei ka pā ki te kamupene katoa. He maha ngā momo hanganga whakahaere, nō reira me titiro tātou ki ētahi kaupae hei āwhina i a koe ki te mārama ki te āhua o tō pakihi.

A typical organisational structure
He mea nui te mōhio mēnā ka rīpoata koe ki tētahi kaiwhakahaere tari motuhake, ki tētahi kaiwhakahaere matua rānei.

1) Ko wai te tangata e rīpoatahia ai tō wāhi mahi, tō pakihi rānei?

Ina whanake i tētahi whakaaro, i tētahi tono rānei, he mea nui kia mōhio ko wai te tangata tika hei rīpoata atu i roto i tō whakahaere. Ko te mōhio ko wai koe e rīpoata atu ai ka tino whai pānga ki te āhua ka whakaaetia, ka whakatinanahia rānei tō whakaaro. Anei ētahi whakaaro hei whai:


Mēnā he kaiwhakahaere motuhake tō ia wāhi

Tīmata mā te kimi mēnā ka rīpoata koe ki tētahi kaiwhakahaere tari motuhake. Ko tēnei tangata pea te tino whai pānga ki tō mahi, ā, ka taea te tuku urupare whaihua mō tō whakaaro. Mā te mārama ki ā rātou whāinga me ngā tino kaupapa ka taea e koe te whakarite kia hāngai tō tono ki tā rātou tirohanga.


Mēnā he kaiwhakahaere kotahi mō te katoa

I ētahi whakahaere, ka rīpoata ngā kaimahi katoa ki tētahi kaiwhakahaere kotahi. Mēnā koinei te āhua, he mea nui kia mōhio ki ngā whāinga whānui o te kaiwhakahaere matua, me te āhua ka uru tō whakaaro ki roto i te horopaki whānui. Mā tēnei mōhiotanga ka taea e koe te whakatakoto i tō tono kia hāngai ki ā rātou whāinga rautaki.


Kāore i te mōhio ki te hanganga?

Ko te kōrero tahi me ō hoa mahi tētahi huarahi pai hei mārama ake ki te hanganga rīpoata. Tērā pea ka mōhio rātou ko wai te tangata whai mana ki te whakatau, me te huarahi pai hei whakatata atu ki a rātou. Mā ngā whakawhitinga whakaaro ka taea te whakapai ake i tō whakaaro me tō tono.


Ko te kimi ko wai koe e rīpoata atu ai, me te mārama ki te hanganga rīpoata i tō wāhi mahi, he wāhanga nui o te tukanga tono whakaaro. Mā te whakarite kia hāngai tō tono ki ngā tangata tika, ka nui ake te tūpono ka whakaaetia, ka whakatinanahia tō whakaaro.


Another example of an organisational structure
Ko te mōhio ki te wāhi tika i te rārangi mana whakahaere ka whai pānga nui tō whakaaro, ka whakarei ake i te tūpono ka whakaaetia, ka whakatinanahia hoki.

2) Te Rārangi Mana Whakahaere

I roto i tētahi whakahaere, ko te rārangi mana whakahaere he hanganga ā-rauemi e whakaatu ana i te rere o te mana me ngā kawenga. He mea nui te mārama ki tēnei rārangi hei āwhina i a koe ki te whakatere i tō wāhi mahi, kia rongo ai, kia whakaarohia hoki ō whakaaro. Mēnā ka mōhio koe ko wai hei whakatata atu mō tō tono, ka nui ake te tūpono ka whakaaetia, ka whakatinanahia hoki.


Te Hiranga o te Whakatata Atu ki te Hunga Tika

He whāinga, he mahere, he rautaki motuhake tō ia taumata o te rārangi mana whakahaere. Mā te tautuhi i te tangata, i te rōpū rānei e tika ana hei tuku atu i tō whakaaro, ka taea e koe te whakarite kia hāngai tō karere ki ā rātou whāinga. Mā tēnei hāngaitanga ka whakaatu i tō mōhiotanga ki te whāinga whānui o te whakahaere, ā, ka whakaatu hoki i tō whakaaro nui ki te uru o tō whakaaro ki ngā anga kua whakaritea.


Te Mōhio ki ngā Whāinga Rautaki

Hei whakatere pai i te rārangi mana whakahaere, me:

  • Rangahau i te Whakahaere: Mōhio ki te whāinga matua me te moemoeā o te whakahaere, me te āhua o te whai wāhi o ngā tari rerekē ki aua whāinga.

  • Tautuhi i ngā Kaiwhakatau Matua: Kimihia ko wai ngā tangata kei a rātou te mana ki te whakaae, ki te whakatinana rānei i ngā whakaaro hou i roto i te tari e hāngai ana.

  • Mōhio ki ngā Whāinga o ia Tari: He whāinga rautaki tō ia wāhanga o te rārangi. Me mārama ki ēnei kia hāngai ai tō tono ki ā rātou hiahia.

  • Waihanga Hononga: Hanga i te whanaungatanga ki ngā tangata i ngā taumata rerekē o te whakahaere. Mā tēnei ka māmā ake te whakawhiti kōrero, ka piki ake hoki te tūpono o te angitu.


Ko te mōhio ki te rārangi mana whakahaere me ngā whāinga rautaki o ia taumata he huarahi pai hei whakapai ake i te tūpono ka whakaaetia ō whakaaro. Mā te whakatata rautaki ki te hunga tika, me te hāngai o ō tono ki ā rātou whāinga, ka kitea koe hei kaituku whakaaro whai take mō te angitu o te whakahaere.


3) Ngā Wāhanga Uaua

He maha ngā whakahaere he āhuatanga motuhake e uaua ai te tukunga whakaaro. Anei ētahi o aua āhuatanga, me ngā rautaki hei whakahaere tika i aua wero:


  1. Te Whakaaetanga a Ngā Tari Maha

    Ina pā tō whakaaro ki ngā tari maha, ka uaua te whakaae a te katoa.

    Rautaki: Tautuhia ngā kaiwhaipānga matua i ia tari i te tīmatanga, ā, uru atu rātou ki te kōrero. Whakaritea he tono kotahi e kapi ana i ngā āwangawanga me ngā painga mō ngā tari katoa.


  2. Te Tukanga Bureaucratic

    He tukanga whakaaetanga uaua tō ētahi whakahaere, ā, ka whakaroa i te whakatinanatanga o ngā whakaaro hou.

    Rautaki: Mōhio ki te tukanga, ā, whakaritea ngā tuhinga katoa e hiahiatia ana i mua. Kia manawanui, kia ū, ā, me whai tonu kia anga whakamua tō whakaaro.


  3. Te Ātete ki te Panonitanga

    Tērā pea ka ātete ngā kaimahi me ngā kaiwhakahaere ki ngā whakaaro hou, ina raweke i ngā mahi kua tau.

    Rautaki: Whakaatu i ngā painga o tō whakaaro me te hāngaitanga ki ngā whāinga o te kamupene. Whakarato i ngā raraunga me ngā tauira hei tautoko i tō tono, ā, whakautua ngā āwangawanga i mua.


  4. Te Kore o te Tautoko a Ngā Kaiwhakahaere Matua

    Mēnā kāore he tautoko mai i te taumata whakahaere teitei, ka uaua te whakaae i tētahi whakaaro.

    Rautaki: Waihanga he take kaha mā te hāngai o tō whakaaro ki ngā whāinga rautaki o te kamupene. Kimihia he tautoko mai i ngā hoa mahi whai mana hei kaitautoko mō tō whakaaro i ngā taumata teitei.


  5. Ngā Whāinga Taupatupatu

    Tērā pea he whāinga taupatupatu tō ngā tari rerekē, ā, ka pā tēnei ki te whakaaetanga o tō whakaaro.

    Rautaki: Kimihia he whāinga e hono ai ngā taha katoa, ā, whakaatu me pēhea e taea ai e tō whakaaro te tautoko i aua whāinga. Kia ngāwari, kia tuwhera ki te kōrero kia taea ai te whakatau i ngā āwangawanga o ngā kaiwhaipānga rerekē.


Mā te matapae i ēnei wero, me te whakarite rautaki hei whakahaere i a rātou, ka pai ake tō āhei ki te whakatere i ngā uauatanga kia whakaaetia ai tō whakaaro.


Hei whakakapi, ko te mōhio ki tō whakahaere, te hanganga, me ngā raruraru pea ka pā, he huarahi nui hei whakatutuki i te whakaaetanga me te whakatinanatanga o tō whakaaro, me te kore raruraru.

Comments


Ko nga New Zealand Championeers e whakahaeretia ana mo SMES Ltd / Trust e Accounting Centre Southland Ltd.

Mo etahi atu korero, waea atu ki a Kerran Larson:

kerran.l@business-fixit.co.nz

135 Yarrow Street, PO Box 980, Invercargill 9810
03 2142 060

bottom of page